Miasteczko w zależności od punktu widzenia leży na krańcu Polski, lub na jej początku. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z XII w., kiedy w miejscu półwyspu leżało kilka wysp a na największej Hel. W 1260 r. rybacka osada uzyskała prawa miejskie. W XV w. stare miasto zostało pochłonięte przez morze, a jego mieszkańcy przenieśli się 1,5 km dalej na zachód. Długie wieki Hel należał do Gdańska, stając się bardziej niemiecki, niż patronackie miasto. W 1936 r. półwysep zamieniono w Wojskowy Rejon Umocniony, o który w 1939 i 1945 r. toczyły się ciężkie walki. Z racji bytności wojska Hel, mimo świetnej lokalizacji, nie przekształcił się w duże letnisko.

Port

Dawny kościół ss. Piotra i Pawła zbudowano nieopodal plaży pod koniec XV w. Była to niewielka, jednonawowa świątynia z transeptem, kruchtą i wieżyczką (rozebraną w 1863 r.). W 1525 r. przybytek przejęli miejscowi ewangelicy, użytkując go do 1945 r. Po wojnie opuszczony budynek podzielono na dwie kondygnacje i zaadaptowano na Muzeum Rybołówstwa, zaś nad fasadą osadzono drewnianą wieżyczkę z platformą widokową na wysokości 21 m. Muzeum powołano w 1972 r., choć pierwszą wystawę poświeconą dziejom rybołówstwa zorganizowano w Helu już w 1961 r. Muzeum gromadzi eksponaty związane z historią polskiego rybołówstwa: małe łodzie, przyrządy nawigacyjne, sieci, pływaki, a także wypchane foki i szkielety morświnów. Chlubą kolekcji są przedmioty oznaczone merkami, czyli znakami własnościowymi poszczególnych rodzin rybackich. Górną kondygnację dawnej świątyni zdobią obrazy marynistyczne, modele polskich statków-przetwórni oraz puszki produkowanych w Polsce konserw rybnych liczące 30-40 lat. Teren przykościelny zamieniono w skansen rybacki, w którym prócz starych łodzi i kutrów można zobaczyć oryginalne składziki zbudowane z połówek łodzi. Muzeum czynne jest w sezonie od 10 do 18.00, a po sezonie w godz. 10.00-16.00.

Muzeum

Stara zabudowa Helu ocalała tylko fragmentarycznie. Kilka domków ustawionych szczytami do ul. Wiejskiej reprezentuje tradycyjny model budownictwa rybackiego. Są więc ryglowe, wąskie, kryte dachami dwuspadowymi i posiadają wysokie kominy z okapem do wędzenia ryb. Nominalnie zbudowano je w 1 poł. XIX w., lecz wielokrotnie były remontowane i odbudowywane. Z kolei osiedle rybackie przy dworcu kolejowym prezentuje styl staropolski. Domki mają ozdobne ganki i kilkupołaciowe dachy. Zbudowano je w l. 20 XX w. dla rybaków śródlądowych, których ściągnięto nad morze celem zrównoważenia stosunków etnicznych w niemieckim wówczas Helu.

ul. Wiejska

Latarnia morska zwana z kaszubska blizą, stoi niemal na końcu półwyspu. Jest czwartą, a właściwie piątą z kolei, gdyż w średniowieczu za latarnię służyła wieża kościelna. W XVII w. zbudowano osobną latarnię w kształcie żurawia, w 1702 r. wystawiono kolejną, także drewnianą, a w 1826 r. powstała wieża murowana. Tę z kolei zniszczyli w 1939 r. Polacy, aby utrudnić Niemcom wstrzelenie się w teren. Obecną, graniastą wieżę wysoką na 41,5 m wznieśli w 1942 r. okupanci. Latem w godz. 10.00-14.00 i 15.00-19.00 jest ona udostępniana do zwiedzania.

Latarnia morska

Wieża dalmierza

Umocnienia wojskowe wokół Helu zostały uznane w 1999 r. za obiekty zabytkowe. W ich skład wchodzi sześć polskich baterii artyleryjskich oraz niemiecka bateria nadbrzeżna Schleswig Holstein, swego czasu najpotężniejsza nad całym Bałtykiem. Baterie to nie tylko działa, ale cały kompleks związany z ich obsługą - bunkry, magazyny, wieże obserwacyjne, punkty ogniowe, schrony obsługi. Przez rejon umocniony wytyczono oznakowany szlak turystyczny. Miłośnicy militariów winni także odwiedzić Salę Tradycji Garnizonu Hel przy ul. Przybyszewskiego, w której zgromadzono pamiątki związane z obroną Helu (mundury, zdjęcia, odznaki, pociski), skansen broni morskiej (tamże) i Muzeum Obrony Wybrzeża, mieszczące się w baterii Schleswig Holstein oraz wieży kierowania ogniem. MOW otwarte jest latem od 9.00 do 19.00, a w miesiącach wiosenno-jesiennych do 16.00.

Helskie wraki

Bateria Schleswig Holstein

Skansen broni morskiej