Białogóra - ryglowe chaty rybackie z 2 poł. XIX w.

Brzyno - dwór przy folwarku Krokowskich później Recków, zbudowano w 1905 roku. Skromny, parterowy, z facjatkami wygląda niepozornie; ciekawość budzi za to stojąca przy nim niska baszta, będąca w istocie XIX-wieczną studnią w kształcie rotundy. Na obrzeżu wioski znajduje się cmentarz poewangelicki z ruiną kaplicy grobowej oraz XIX-wiecznymi nagrobkami.

Brzyno - dwór

Dębki - zabytkowa zabudowa rybackiej wioski ze starymi chatami ryglowymi, najstarsza pochodzi z XVIII wieku. Dworek w Dębkach powstał w 1925 r. jako prosta, dwuskrzydłowa budowla. Przed wojną mieściło się w nim kaszubskie muzeum etnograficzne prof. Wrzoska. W 2001 r. obiekt przeszedł na własność poznańskiej Caritas i został starannie odnowiony. Natomiast miejscową świątynię zrębową zbudowano w 1935 r. na planie litery T, poprzedzając ją od frontu szerokim podcieniem. Wnętrze kościółka posiada interesujący wystrój ludowy.

Dębki - dworek

Kłanino - jest starą wsią folwarczną, należącą wspólnie do kilku rodów szlachty kaszubskiej: Kłanińskich, Łyśniewskich, Ustarbowskich. Wskutek scalania majątku od 1838 do 1945 r. folwark należał już tylko do Grassów. Grassowie rozbudowali XVII-wieczny dwór kłaniński, mający formę włoskiej willi, w eklektyczny pałac. Rezydencja była jedyną w okolicy, której nie ograbili Rosjanie. Zachowała więc częściowo zabytkowy wystrój złożony z wielu XVII- i XVIII-wiecznych elementów (m. in. renesansowy kominek, barokowa galeria w holu). Częściowo, gdyż po ostatniej wojnie mieściła liceum rolnicze i niektóre meble oraz rzeźby wywieziono do gdańskich muzeów. Od kilkunastu lat w pałacu działa stylowy pensjonat. Przy pałacu rośnie niewielki, lecz zadbany park otoczony XIX-wiecznym parkanem, za którym stoją zabudo-wania folwarczne i spichlerze z XVIII-XIX wieku.

Kłanino - pałac

Krokowa od XIII w. do 1945 r. była gniazdem rodowym Krokowskich von Krockow, rodu bardzo wpływowego w regionie, zasłużonego dla lokalnej parafii i kultury. Jego przedstawiciele zamieszkiwali gródek rycerski, później wieżę mieszkalną, a od XV w. niewielki zamek. Na pocz. XVII w. zamek został rozbudowany w nowożytną siedzibę, powiększoną następnie o boczne skrzydła. Rezydencja była jeszcze parokrotnie modernizowana, a swój późnobarokowy wygląd zawdzięcza przebudowie z 1784 roku. Wprawdzie w 1870 r. skrzydło południowe zostało powiększone, ale nowe elementy dopasowano stylowo do reszty. Po wojnie przejęty przez państwo zamek z wolna niszczał, służąc za biura PGR-u a później Stacji Hodowli Roślin. W 1990 zdewastowany obiekt przejęła Fundacja Europejskie Spotkania Kaszubskie Centrum Kultury, założona przez ostatniego z właścicieli majątku, Albrechta von Krockow i przywróciła mu dawną świetność.
Zamek Krokowskich jest budowlą trzyskrzydłową, niesymetryczną, o dziedzińcu otwartym na zachód. Główne skrzydło, wschodnie, ma trzykondygnacyjną fasadę, lecz dwukondygnacyjną elewację ogrodową, gdyż część górnego piętra przesłania połać mansardowego dachu. Bocznym skrzydłom nadano formy piętrowych pawilonów dostawionych narożami do głównego budynku; południowe skrzydło przedłuża niższa dobudówka, osadzona na średniowiecznej piwnicy. Część zamkowych wnętrz zachowała dawny wystrój, jedną z sal nakrywa strop z XVII w. malowany we wzory roślinne. Fundacja prowadzi na zamku hotel z restauracją oraz wystawę historyczną ukazującą dzieje rodu Krokowskich.
Zamek wokół otacza szeroka, nawodniona fosa oraz pozostałości zewnętrznego wału obronnego, a dalej zaś rozległe pasmo ogrodów i parku. Nad fosą przechodzi mostek w romantycznym stylu, a piękne okazy pomnikowych drzew potwierdzają, iż ogrody założono w XVIII w. U granic parku stoją rozległe zabudowania pofolwarczne: stajnie, spichlerze, gorzelnia, czworaki (również zaadaptowane na pokoje hotelowe).
Kościół św. Katarzyny, stojący u północnej granicy zespołu rezydencjonalnego, ufundował i osobiście zaprojektował Karol Gustaw von Krockow. Zbudowano go w l. 1847-50 na miejscu starszej świątyni, włączając w jego obręb dawne mauzoleum rodowe (dziś zakrystia). Kościół jest budowlą orientowaną, neogotycką, salową, o dwuwieżowej fasadzie. Jego wnętrze, nakryte pozornym sklepieniem kolebkowym (drewnianym), również wyposażono w duchu neogotyku.
Dawna karczma przy kościele została zamieniona przed kilkunastu laty w Muzeum Regionalne, w którym organizowane są wystawy czasowe związane z historią i kulturą regionu. Swoje podwoje otwiera w sezonie codz. od 10.00 do 18.00, a poza sezonem wt.-nd. godz. 10.30-16.00. Przy kościele położony jest też stary cmentarz porośnięty starodrzewem, z licznymi nagrobkami poniemieckimi, zaś przy elewacji jednego z pobliskich domów stoi XIX-wieczna kapliczka z figurą Chrystusa.

Krokowa - zamek

Krokowa - kościół

Lubocino - skromne pozostałości zespołu rezydencjalnego Rodenackerów, z prostym, parterowym dworkiem z 2 poł. XIX w., po ostatniej wojnie służącym za szkołę.

Lubocino - dworek

Minkowice - wiejska gospoda o neoklasycystycznych elewacjach, działająca niemal nieprzerwanie od 2 poł. XIX wieku.

Parszkowo - pozostałości folwarku Koziczkowskich: parterowy dwór z 1880 r. o skromnych cechach neoklasycystycznych, obecnie własność prywatna, stuletnia gorzelnia, budynki gospodarcze i niewielki park.

Parszkowo - dwór

Prusewo należało do zamożnych rodów pruskich: Wittków, Krokowskich, Przeben-dowskich. Lecz dopiero ostatni posiadacze folwarku, Fliessbachowie, zbudowali w nim na pocz. XX w. okazały dwór. Po 1945 r. w rezydencji usadowił się Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej, zaś na przełomie XX/XXI w. została ona pięknie odnowiona na hotel „Sześć Dębów” z centrum konferencyjnym. Budynek składa się z trzech skrzydeł ustawionych w podkowę, z dziedzińcem honorowym otwartym na wschód. Skrzydła są parterowe, nakryte wyniosłymi dachami mansardowymi. Główny korpus posiada pięterko w dachu i ozdobiony jest na osi fasady czterokolumnowym portykiem wgłębnym, połączonym z loggią piętra. Po ostatnim remoncie wnętrza dworu otrzymały stylizowany, elegancki wystrój. Za rezydencją rozciąga się zadbany ogród w typie francuskim oraz niewielki park z pomnikowymi drzewami (dębami i lipami). Po zespole folwarcznym zachowały się częściowo zabudowania inwentarskie skupione wokół dziedzińca gospodarczego oraz gorzelnia.

Prusewo - dwór

Sławoszyno - późnobarokowy, parterowy dwór z końca XVIII w. o dwóch sieniach i dwóch różnych architektonicznie szczytach. Budynek stanowi własność prywatną.

Sławoszyno - dwór

Sulicice należały do Sulickich, później do bocznej linii Krokowskich, a w XIX w. do „nieherbowych" właścicieli. Ok. 1870 r. Samuel Aschenheim zastąpił zniszczony, stary dwór nowym. Po 1945 r. we dworze zamieszkali pracownicy Stacji Hodowli Roślin z Połczyna (obecnie sprywatyzowanej). Ten dwukondygnacyjny budynek na rzucie prostokąta pozbawiony jest cech stylowych, za wyjątkiem ścianki attykowej nad centralną częścią fasady. Przy dworze ostały się ceglano-kamienne budynki pofolwarczne, ostatki parku oraz zespół czworaków. Opodal znajduje się pomnik 5 poległych partyzantów TOW „Gryf Pomorski”, którzy zginęli 4 marca 1945 r.

Sulicice - dwór

Sulicice - pomnik

Świecino - 17 września 1462 r na polach pod Świecinem 2 tys. polskich rycerzy pod dowództwem Piotra Dunina pokonało 2,5 tys. Krzyżaków. Zwycięska dla polskich wojsk bitwa była momentem przełomowym wojny trzynastoletniej i przechyliła szalę wojny na polską stronę, przesądzając o powrocie Pomorza do Polski na mocy traktatu toruńskiego w 1466 r.

Świecino - pomnik

Tyłowo - ryglowy kościółek z 1755 r., który odbudowano w 1999 r. i powiększono oraz skromny dworek rodziny Thymianów z 1880 roku.

Tyłowo - kościół

Tyłowo - dwór

Wierzchucino jest wioską dwóch świątyń. Bezstylowy, katolicki kościół zbudowano w 1930 roku. Neogotycki zbór ewangelicki stanął w 1882 r. na miejscu starszego. W poł. XX w. po wyjeździe ostatnich ewangelików został opuszczony i zdewastowany, obecnie odnawiany. Dewastacji uległ także otaczający go cmentarz z licznymi, XIX-wiecznymi nagrobkami. Lecz pod koniec XX w. mieszkańcy odnowili cmentarz ewangelicki oraz pomnik osób poległych w czasie I wojny światowej. W wiosce znajduje się też zespół pofolwarczny z bezstylowym dworem, XIX-wieczny młyn oraz poniemieckie budynki celne (do 1939 r. Wierzchucino było miejscowością przygraniczną).

Wierzchucino - kościół

Wierzchucino - cmentarz

Wierzchucino - dworek

Żarnowiec alfabetycznie zawsze jest ostatni, ale ze względu na rangę jego zabytków należy do przodujących miejscowości Pomorza Gdańskiego. Żarnowiecki klasztor cysterek ufundowali w XIII w. książęta gdańscy, do dobroczyńców zgromadzenia należeli także Krzyżacy. Zeświecczenie obyczajów, a właściwie nieobyczajne prowadzenie się cysterek doprowadziło w 1589 r. do kasaty zgromadzenia i do przekazania Żarnowca benedyktynkom z Chełmna. Siostrzyczki prowadziły przy klasztorze dochodowy folwark oraz żeńską szkołę słynącą z nauki haftu. Sekularyzacja dóbr zakonnych przez Prusaków poprzedziła likwidację całego zgromadzenia (1834). Rząd sprzedał folwark, a klasztor przekazał miejscowej parafii. Po ostatniej wojnie folwark przejął Ośrodek Hodowli Bydła Zarodowego z Prusewa, a w klasztorze ponownie osiedliły się benedyktynki przybyłe z Wilna.
Kościół poklasztorny p.w. Zwiastowania NMP budowany był od 1279 do 1340 r., a w później-szych wiekach wielokroć był remontowany. Jest świątynią orientowaną, jednonawową, salową (bez wyodrębnionego prezbiterium), wąską a wysoką. Do jego elewacji zachodniej przylega czworoboczna, niepozorna wieża, zaś do południowej kruchta i zakrystia. XIX-wieczne remonty nadały szczytom wieży i korpusu neogotycki wygląd. Nad nawą wznosi się gotyckie sklepienie gwiaździste wsparte na bogato dekorowanych służkach. Wnętrze wydaje się ciasnawe, gdyż w 1/3 zawęża je barokowa empora zakonnic. Bogaty wystrój świątyni pochodzi z różnych epok, na uwagę zasługuje gotycka Pieta w ołtarzu bocznym oraz romańska kropielnica z XIII wieku.
Klasztor przylega do kościoła od północy, połączony z nim czworobokiem krużganków. Jego budowę rozpoczęto jednocześnie ze świątynią. Kilkakrotnie niszczony i odbudowywany, gruntowną przebudowę przeszedł po przejęciu Żarnowca przez benedyktynki. Od schyłku XVIII w. ulegał powolnej degradacji. Część pomieszczeń rozebrały władze pruskie (m. in. piętro skrzydła północnego), a niektóre zniszczały. Po 1866 r. odbudowany na potrzeby parafii. Z pierwotnego założenia zachowały się gotyckie krużganki oraz skrzydła północne (obniżone) i częściowo zachodnie. Klasztorny skarbiec skrywa dzieła sztuki sakralnej, starodruki, haftowane ornaty, kielichy i krucyfiksy; o możliwość jego obejrzenia trzeba poprosić matkę przełożoną.
Zabudowania poklasztorne obejmują także zewnętrzny mur, w obrębie którego założono cmentarz i tzw. opactwo. Najstarsze fragmenty muru pochodzą z końca XIII w., zaś dom zbudowano ok. 1409 roku. Piętrowy budynek był wielokrotnie przebudowywany i zatracił cechy stylowe, od XIX w. służy za plebanię.
Zespół pofolwarczny leży na północ od klasztoru i w większości składa się z budynków wzniesionych już pod koniec XIX wieku. Wyjątek stanowi okazały browar z końca XVIII w. oraz piętrowy Dom Kseni. W 2 poł. XIX w. budynek został przebudowany w duchu neogotyckim, ale masywne, oszkarpowane mury przyziemia potwierdzają jego XVII-wieczny rodowód.

Żarnowiec - klasztor

Krużganki

Ołtarz

Budynki klasztorne

Dom Kseni